NIEPRAWIDŁOWOŚCI WYSTĘPUJACE U LUDZI ZDROWYCH

Drobne nieprawidłowości występujące u ludzi zdrowych np.:

♫     Złudzenia fizjologiczne (doświadczanie wrażeń fijologgicznych płynących z organizmu)

♫     Pewne zniekształcenia materiału zapamiętywanego

♫     Zmienność nastroju u małego dziecka i ambiwalencja u dorastającego

♫     Złudzenia pamięciowe np. de ja wu i In.

♫     Uleganie przesądom przez ludzi wykształconych

♫     Myślenie magiczne, roszczeniowo – życzeniowe, lękowe (polega to na tym, że mamy niedostateczne połączenie pomiędzy bodźcem, a reakcją)

♫     Obniżenie sprawności intelektualnej (przejściowe, okresowe) spowodowane np. niedoborami snu, hipoglikemią, rozkładem dnia

♫     Nastawienia odnoszące czyli ksobne (odnoszenie pwnych zdarzeń do siebie)

♫     Specyficzny rodzaj omamów, u ludzi mogą występować 2 rodzaje omamów:

☺    Hipnopompiczne – w sytuacji półprzebudzenia ze snu lekkiego i przez mamy dezorientację co do miejsca, czasu, przestrzeni np. u osób przemęczonych, po zmianie strefy czasowej

☺    Hipmagogiczne – w okresie zapadania w sen gdy człowiek doznaje jeszcze wrażeń słuchowo – wzrokowych, pojawiaja się w sposób samorzutny mimo chęci oderwania się od nich, mogą przejść w sen

Mają charakter przejściowy, izolowany, przemijający, często są przejawem jakiegoś fizjologicznego aspektu i niekoniecznie musi świadczyć o patologii. Przemijają i nie pozostawiają żadnych skutków.

Objawy osiowe –  czyli podstawowe, odróżniają dane grupy zaburzeń od innych zaburzeń

Objawy brzegowe (brzeżne) – wspólne dla danej klasy zaburzeń różnicujące postacie zaburzeń między sobą.

Zespoły objawów – to zbiór objawów które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla jednostek chorobowych

Stan (zespół) - ……………

Proces chorobowy – przebieg np. jakiejś psychozy i zależy od różnych cech.

Początek  choroby może być:

 Nagły – otoczenie obserwuje nagłe zmiany w zachowaniu np. silny atak podniecenia lęku, osłupienia, rozkojarzenia, urojenia lub omamy. W niektórych przypadkach może dojść do samookaleczenia

 powolny - ………..

 nerwicowy – pojawiają się objawy charakterystyczne dla nerwic np. zachowania hipochondryczne, neurasteniczne czy histeryczne. Objawy występujące w schizofrenii charakteryzują się dodatkowo apatią czy odcięciem od świata

Psychozy – to zaburzenia psychiczne dotyczące nieadekwatnego odbioru bodźców

Paragnomy – początkowe objawy wskazujące zaburzenia chorobowe.

Zaburzenia psychotyczne powodują zniekształcenia rzeczywistości. Jednostka traci zdolność jej adekwatnego odbioru ze względu na zaburzenia procesów poznawczych:

1. Zaburzenia percepcji (postrzegania):

a)      Iluzje, złudzenia – zniekształcone spostrzeżenia, których chory nie koryguje mimo dowodów błędności ulegając takiemu stanowi np. fotomorgana. Mogą występować np. w skrajnej deprywacji pokarmowej, snu

b)      Halucynoidy – wrażenia lub spostrzeżenia powstające bez bodźców działających z zewnątrz. Doznania te pacjent ocenia bardzo krytycznie, adaje sobie sprawę że są to różne zaburzenia chorobowe np. falowanie podłogi, szumy. Często występują w padaczce, one są zwiastunem guzów mózgu.

a)      Omamy – spostrzeganie przedmiotów, zdarzeń, ludzi, sytuacji, które nie znajdują się w otoczeniu chorego lub których w ogóle nie ma, a które chory umiejscawia w otaczającej go rzeczywistości.

Cechy:

ü  Spostrzegania powstające bez bodźców działających z zewnątrz

ü  Są silnie rzutowane na zewnątrz

ü  Towarzyszy im silne poczucie realności (pacjent nie koryguje ich mimo ewentualnych dowodów błędności

Omamy dzielą się na:

ÿ     Elementarne przeżycia typu wrażeń

ÿ     Proste dotyczące jednego z analizatorów np. oko

ÿ     Złożone dotyczą 2 lub więcej analizatorów

Inny podział ze względu na zmysły:

♫          Omamy wzrokowe – błyski, punkty plam:

§  Makrooptyczne – powiększone obrazy

§  Mikrooptyczne – pomniejszone obrazy

§  Objawy sobowtóra w schizofrenii

♫          Omamy słuchowe – trzaski, szmery, pukania

♫          Omamy smakowo – węchowe

♫          Omamy dotykowe (występują w chorobie alkoholowej) np. robak pod skórą

♫          Omamy czucia ustrojowego – choremu wydaje się że żołądek się przemieszcza

1. Zaburzenia pamięci:

a)      Nadczynność

b)      Niepamięć

c)      Zafałszowanie

2. Zaburzenia myślenia:

a)      Urojenia ze względu na treść:

a.       urojenia

b.      idee nadwortościowe

a.       natręctwa myślowe

 Urojenia – fałszywe sądy wartościujące które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i ich nie koryguje mimo ewidentnych dowodów błędności

Lęk może dotyczyć 2 postaci – może być: (tu jest coś nie tak i cechy i stanu jest napisane to samo trzeba to jeszcze wyjaśnić)

1. Lęk jako cecha, który dominuje:

N Składowe psychologiczne (poznawcze, emocjonalne zachowanie

N Składową fizjologiczną – objawy pobudzenia osi podwzgórzowo – przysadkowo – nadnerczowej

Lęk jako cecha obejmuje:

• stałe, wszechogarniające uczucie napiecia i zagrożenia
• częste przeżywanie uczucia zakłopotania, niższości
• dominującą potrzebę bycia akceptowanym i lubianym

2. lęk jako stan:

v  składowe psychologiczne – poznawcze, emocjonalne zachowania

v  składową fizjologiczną – objawy pobudzenia osi podwzgórzowo – przysadkowo - nadnerczowy

Objawy lęku:

1. wegetatywno – somatyczne:

ÿ     rozszerzone źrenice

ÿ     zmniejszone wydzielanie śliny

ÿ     bóle i zawroty głowy

ÿ     przyśpieszenie lub nieregularne bicie serca

ÿ     podwyższenie lub nagły spadek ciśnienia krwi

ÿ     zmiany biochemiczne

ÿ     przyśpieszone krzepnięcie krwi

ÿ     brak łaknienia

ÿ     ból brzucha

ÿ     wymioty

ÿ     biegunka, częste oddawanie moczu

ÿ     nagłą zmiana temperatury ciała

ÿ     zwiększone napięcie mięśniowe lub porażenie poszczególnych grup mięśni

2. psychiczne

• 
  
  ♫          przerażenie, zaniepokojenie, panika
  ♫          napięcie psychiczne: uczucie stałego znużenia, nadmierna pobudliwość nerwowa, obniżanie nastroju, szybkie wyczerpanie się
  ♫          uczucie zagrożenia, oczekiwanie na przykre wydarzenia, stałe nastawienie na możliwość porażki
  ♫          tzw. zachowania ingracjacyjne (celem jest pozyskanie sobie przyjaźni i przychylność otoczenia po to by uniknąć zagrożenia)

LĘK

Lek jest stanem patologicznym 

1)      nagły początek np. może wywołać sprzeczka, obraza

2)      bardzo burzliwy przebieg z silnymi wyładowaniami ruchowymi w postaci agresji

3)      wyraźnie zaznaczone objawy wegetatywne np. przyśpieszona akcja serca, zwiększona częstość oddechów, ślinotok

4)      krótki czas trwania

5)      potężne znużenie prowadzące do snu

6)      całkowita niepamięć bądź wyspy pamięciowe po przebudzeniu

PRZYCZYNY DYSLEKSJI

Nieznane są do końca przyczyny dysleksji. Wciąż są one źródłem dyskusji i kontrowersji, świadczących o różnicy poglądów wśród autorów. Na temat etiologii dysleksji istnieje kilka koncepcji. Przedstawimy najważniejsze z koncepcji.

Badania nad patomechanizmami powstawania dysleksji pozwalają stwierdzić, że obraz tego zaburzenia jest niejednorodny. Przedstawione koncepcje są ze sobą wzajemnie powiązane i uzupełniają się, a nie wykluczają.

Przy dysleksji trudno jest mówić o jednym czynniku, który ją wywołuje. Należy raczej wskazywać na wieloprzyczynowość tego zaburzenia. W poszczególnych przypadkach dysleksję mogą powodować różne czynniki (u jednego dziecka może to być dziedziczność, u drugiego - organiczne mikrouszkodzenie mózgu). Nie wyklucza to wystąpienia również i innych przyczyn u tego samego dziecka. Oczywiście wtedy trudności w czytaniu i pisaniu będą bardziej nasilone.

Jednym z najstarszych poglądów na etiologię dysleksji jest koncepcja genetyczna. Koncepcja ta łączy występowanie dysleksji z dziedziczeniem tych zmian w centralnym układzie nerwowym, które są przyczyną zaburzeń funkcjonalnych i podłożem trudności w czytaniu i pisaniu. Czynnikiem patogennym są więc geny przekazywane z pokolenia na pokolenie. Badaczem, który podjął systematyczne studia nad wpływem dziedziczności w powstawaniu specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu był angielski okulista J. Hinshelwood.

B. Hallgren, na podstawie badań własnych stwierdził, że w większości przypadków którymi się zajmował, zaburzenia umiejętności czytania i pisania występują również u jednego z rodziców, są więc uwarunkowane dziedzicznie.

Wielu badaczy powołuje się na genetyczną koncepcję omawiając przyczyny dysleksji. Przypuszcza się, że dziedziczne uwarunkowanie specyficznych trudności w nauce czytania i pisania dotyczy od 20% do 30% dyslektyków, natomiast H. Scarborough na podstawie swoich badań z 1990 roku twierdzi, że może to dotyczyć aż 65% dzieci dyslektycznych.

Najnowsze badani, które wywodzą się z nurtu biologicznych uwarunkowań dysleksji koncentrują się na poszukiwaniu "genu dysleksji".

Inni autorzy poszukiwali patogennych czynników zaistnienia dysleksji w mikrouszkodzeniach centralnego (ośrodkowego) układu nerwowego, nabytych w różnych okresach rozwoju, a zwłaszcza w okresie płodowym, okołoporodowym lub w bardzo wczesnym dzieciństwie. Coraz częściej można spotkać w literaturze twierdzenia na temat tzw. minimalnych uszkodzeń mózgu, jako podstawowej lub przynajmniej jednej z przyczyn dysleksji.

Koncepcja organiczna jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych w Polsce. Reprezentował ją zespół badaczy pod kierunkiem prof. H. Spionek, która uznawała za jedną z głównych przyczyn fragmentarycznych (parcjalnych) zaburzeń rozwoju psychoruchowego dziecka mikrouszkodzenia centralnego układu nerwowego. Tego samego zdania jest J. Fenczyn, który w swoich badaniach dotyczących m.in. dzieci z fragmentarycznymi deficytami (zaburzeniami percepcji wzrokowej, a także koordynacji wzrokowo-ruchowej) uzyskał dane przemawiające za słusznością hipotezy o mikrouszkodzeniach mózgu jako przyczynie omawianych zaburzeń.

Niektórzy autorzy traktują dysleksję jako swoisty zespół objawów neurologicznych. Między innymi A. L. Benton proponuje odróżnianie dysleksji rozwojowej, gdy brak jest ogniskowych uszkodzeń mózgu, od dysleksji nabytej, gdy istnieją choćby minimalne uszkodzenia mózgu.

Najnowsze badania amerykańskie potwierdzają przypuszczenie, że występowanie dysleksji wiąże się z defektem kory mózgowej odpowiedzialnej za sprawność myślenia i mówienia. Określają one dokładnie, który rejon kory może stwarzać warunki do powstawania dysleksji. Jest to obszar zwany MGN (przyśrodkowe jądro kolankowe), który wpływa na słuch, działając jako stacja przekaźnikowa dla sygnałów dźwiękowych. W przypadku dysleksji komórki nerwowe w obszarze MGN lewej półkuli są zawsze mniejsze niż w prawej. Różnica jest niewielka, ale wystarczy to jednak, aby zakłócić czynności koordynacyjne mózgu i sprawność tworzenia wypowiedzi. Zdecydowanymi przeciwnikami hipotezy mikrouszkodzeń są K. Jankowski i M. Tyszkowa - podważają oni możliwość jej sprawdzenia, ponieważ dane wskazujące na możliwość wystąpienia mikrouszkodzeń zbierane są głownie na podstawie wywiadu z okresu okołoporodowego, a deficyty rozwojowe mogą wystąpić również u dzieci, co do których nie mamy żadnych informacji z wywiadu, sygnalizujących możliwość wystąpienia mikrouszkodzeń.

Trudności w nauce wynikające z błędów dydaktycznych szkoły mogą oczywiście skutkować trudnościami w nauce czytania i pisania. Ale wówczas nie mają one specyficznego charakteru, gdyż trudności te wynikają z uwarunkowań środowiskowych. Podobnie jak przebywanie dziecka w środowisku wielojęzycznym, czy mówiącym gwarą może być przyczyną jego trudności w poprawnym mówieniu, czytaniu i pisaniu. Także brak motywacji dziecka do nauki (a niekiedy również motywacji jego rodziny), może powodować występowanie u dziecka trudności w nauce (również w czytaniu i pisaniu). Jednak w tych wszystkich przypadkach, gdy trudności w czytaniu i pisaniu uwarunkowane są środowiskowo - możemy mówić jedynie o tzw. pseudodysleksji

Niektórzy badacze, między innymi P. Blanchard, M. E. Kripatrik, B. Hallgren - upatrują przyczyn dysleksji w zaburzeniach emocjonalnych. A. Le Gall twierdzi wręcz, że "czytanie i pisanie symbolizują wymagania świata dorosłych wobec dzieci i dzieci wrażliwe, uczuciowe w pewnych okolicznościach mogą wymagania te odrzucić". Czynnikami patogennymi byłyby więc urazy psychiczne i stres.

Fakt częstego współwystępowania zaburzeń rozwoju uczuciowego z trudnościami w czytaniu i pisaniu - bywa przez różnych badaczy odmiennie interpretowany. W jednych koncepcjach - to co jest uznawane za przyczynę, bywa w innych koncepcjach traktowane jako objaw zaburzeń.

Mimo tak diametralnych różnic w poglądach naukowców na temat wzajemnych związków między tymi zaburzeniami, praktycy są dość zgodni, co do potrzeby - równocześnie z ćwiczeniami korekcyjnymi - prowadzenia terapii pedagogicznej z elementami psychoterapii.

Pierwsze polskie badania zespołu prof. H. Spionek koncentrowały się na poszukiwaniach przyczyn zaburzeń dyslektycznych we właściwościach rozwojowych dziecka. Wykazywały one, że zaburzenia tempa, rytmu i dynamiki rozwoju funkcji poznawczych, wzrokowych, słuchowych i ruchowych są jedną z głównych i bezpośrednich przyczyn wywołujących specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. Wskazywano też na rolę zaburzeń lateralizacji podczas czytania. Tempo rozwojowe oznacza szybkość, z jaką dokonują się ilościowo - jakościowe zmiany w sferze psychomotorycznej dziecka w odniesieniu do jego wieku życia. Istotą rytmu rozwojowego jest stopień zgodności, w jakim rozwijają się poszczególne funkcje psychomotoryczne (jeśli rozwijają się równomiernie - mówimy o rozwoju harmonijnym; jeśli zaś nierównomiernie - mówimy o dysharmonii rozwojowej). Pojęcie dynamiki psychoruchowego rozwoju odnosi się do rodzaju tempa, w jakim przebiega ten rozwój. Z psychologii rozwojowej wiadomo, że w poszczególnych latach życia różna jest dynamika tempa rozwoju.

Badania przeprowadzone przez H. Spionek wykazały, że większość dzieci przejawiających poważne trudności w nauce czy-tania i pisania, mimo normalnego rozwoju, wykazuje różnego rodzaju opóźnienia rozwoju psychoruchowego. Opóźnienia te, choć niewielkie, mogą w znacznym stopniu utrudniać, bądź nawet uniemożliwiać dziecku prawidłowe wykonywanie przeróżnych czynności związanych z procesem uczenia się. Ze względu na to, że te opóźnienia (mikrouszkodzenia) mogą dotyczyć stosunkowo wąskiego zakresu i odnoszą się do funkcji elementarnych, nazwane zostały przez H. Spionek fragmentarycznymi (parcjalnymi) deficytami rozwojowymi. W zależności od rodzaju i głębokości - deficyty te powodują określone rodzaje błędów w czytaniu i pisaniu.

Dla celów selekcyjnych badań psychologicznych dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce - H. Spionek wprowadziła pojęcie tzw. wskaźnika fragmentarycznego deficytu rozwoju (W f d r). Oblicza się go dzieląc opóźnienie rozwoju dziecka wyrażone w latach (uzyskane z badań wystandaryzowanymi testami), przez wiek życia:W przypadku, gdy wskaźnik ten jest większy od 0,30 - to dziecko kwalifikuje się do pracy korekcyjno-wyrównawczej i samo może mieć duże trudności w nauce.

Zgodnie z koncepcją H. Spionek, specyficzne trudności w nauce pisania i czytania polegają na istotnym obniżeniu sprawności wybiórczych funkcji elementarnych, która warunkuje proces pisania i czytania. A mianowicie funkcji słuchowych, wzrokowych i kinestetyczno-ruchowych. Dzieci, u których stwierdzono parcjalne zaburzenia tych funkcji - to właśnie dzieci dyslektyczne.

DYSGRAFIA

Dysgrafia to trudności w opanowaniu umiejętności pisania poprawnego pod względem graficznym. Objawy:

·  niedokładności w odtwarzaniu liter, ich połączeń, niekształtność liter,

·  niewłaściwe proporcje liter w obrębie wyrazów (zróżnicowanie wielkości),

·  nierównomierne zagęszczenie pisma,

·  niejednolite położenie pisma (nachylenie liter),

·  litery "drżące" o niepewnej linii.
Znaczne nasilenie tych cech powoduje, że pismo jest nieestetyczne oraz mało lub zupełnie nieczytelne.

DYSORTOGRAFIA

Dysortografię jako zaburzenie w pisaniu rozpoznajemy wówczas, gdy występuje od początku nauki szkolnej u dziecka o prawidłowym rozwoju umysłowym, którego pismo wykazuje różnego rodzaju odstępstwa od prawidłowego zapisu wyrazów, w tym błędy ortograficzne, pomimo znajomości podstawowych zasad pisowni i odpowiedniej motywacji do poprawnego pisania.

Z definicji wynika, że należy rozpoznawać:
1. Jakiego rodzaju trudności ma uczeń w pisaniu (także w czytaniu, czy też innych formach działalności szkolnej)?
2. Kiedy te trudności się pojawiły?
3. Czy uczeń zna zasady pisowni?
4. Czy uczeń ma motywację do poprawnego pisania?